Vì sao Hàn Quốc giàu mà nhiều hộ vẫn thấy bất an

Hàn Quốc có thể giàu ở cấp quốc gia trong khi một số hộ vẫn cảm thấy chỉ một cú sốc là đủ gây khó khăn. Không có mâu thuẫn: GDP, tài sản hộ, tiết kiệm thanh khoản, nợ, độ ổn định việc làm và thu nhập hưu trí đo những điều khác nhau; không chỉ số nào đại diện cho mọi người hay mọi vùng.

Cần sửa một hiểu nhầm trước. Dữ liệu chính thức không nói toàn bộ dân số đều mong manh. OECD cho biết trung vị tài sản ròng của hộ gia đình vượt 247.000 USD năm 2023. Cùng năm, 17% cá nhân thuộc thước đo “bất an tài chính” riêng của OECD, so với trung bình OECD 42%. Thước đo hỏi một người chưa nghèo về thu nhập có đủ tài sản tài chính thanh khoản để vẫn ở trên chuẩn nghèo hơn ba tháng sau cú sốc thu nhập hay không. Đây không phải khảo sát hỏi họ có lo lắng không.

Nền kinh tế giàu và hộ an toàn là hai câu hỏi

GDP Hàn Quốc gần gấp ba từ 1996 đến 2024, còn GDP đầu người tăng hơn gấp đôi. Tiến bộ vật chất về thu nhập, giáo dục, an toàn và tuổi thọ là thật. Nhưng GDP là dòng chảy của toàn nền kinh tế; nó không cho biết hộ điển hình chia tài sản ra sao, tháng này có bao nhiêu tiền mặt hay ai chịu được mất việc.

Khảo sát Xã hội 2025 đo cảm nhận theo cách khác. Có 15,6% người trả lời cho rằng mức thu nhập hộ của mình dư dả, tăng 1,9 điểm phần trăm so với hai năm trước; khoảng một phần tư chủ hộ dự đoán tài chính hộ sẽ tốt lên năm kế tiếp. Câu trả lời cấp hộ trong khảo sát xã hội không thể so trực tiếp với GDP, trung vị tài sản ròng hay thước đo thanh khoản cấp cá nhân của OECD. Chúng cho thấy thịnh vượng và thận trọng có thể song hành, chứ không chứng minh nguyên nhân lo âu của một người.

Nhà ở có thể vừa tạo của cải vừa tạo áp lực

Tài sản hộ Hàn Quốc gắn chặt với bất động sản. OECD cho biết nợ hộ bình quân vẫn thuộc nhóm cao trong tổ chức, chủ yếu do khoản vay nhà và tiền cọc lớn của jeonse. Gánh trả nợ tăng rõ với người vay mới khi lãi suất bật lên từ 2022, còn việc không hoàn cọc ảnh hưởng nhiều người thuê trẻ.

Cùng một thị trường nhưng bảng cân đối rất khác. Chủ nhà lâu năm có thể giữ tài sản giá trị; người vừa mua có căn hộ tương tự kèm khoản vay lớn; người thuê có thể nộp khoản cọc rất cao mà không sở hữu nhà. Tài sản ròng cao không đồng nghĩa có nhiều tiền dùng ngay.

Phải tách bình quân khỏi trung vị, hộ khỏi cá nhân, bất động sản khỏi tiết kiệm thanh khoản. Tương quan cũng không phải nhân quả: nợ, nhà đắt và lo tài chính cùng xuất hiện trong thống kê, nhưng các nguồn không chứng minh nợ nhà gây lo âu cho một cá nhân cụ thể. Tác động đổi theo sở hữu hay thuê, đòn bẩy, thu nhập, hỗ trợ gia đình và thời điểm. Giá Seoul có thể lấn át thảo luận, nhưng người thuê Seoul, chủ nhà ở thành phố vùng và hộ cao tuổi nông thôn không sống trong cùng một thị trường. Hướng dẫn jeonse và wolse giải thích cơ chế thuê mà không coi một dạng là phổ quát.

Một thị trường lao động chứa nhiều sự nghiệp khác nhau

OECD báo cáo doanh nghiệp lớn chỉ chiếm 14% cơ hội việc làm năm 2024, so với trung bình OECD 32%; gần 27% người làm công Hàn Quốc có hợp đồng tạm thời. Năng suất SME bình quân chỉ bằng khoảng một phần ba doanh nghiệp lớn, còn dịch vụ bằng 45% sản xuất. Đây là so sánh cấp doanh nghiệp, ngành và người làm công, không phải mức lương của mọi lao động.

Tính chính quy, quy mô công ty, bảo hiểm xã hội và đào tạo ảnh hưởng khả năng lập kế hoạch dài hạn. Khảo sát 2025 cho thấy thu nhập đứng đầu khi chọn nghề, sau đó là ổn định rồi mới đến năng khiếu hoặc hứng thú. Đây là mô tả ưu tiên, không chứng minh hợp đồng tạm thời gây ra thứ tự ấy.

Tuổi, giới, nghề và vùng làm bức tranh đổi khác. Một người trẻ thuê nhà ở Seoul làm dịch vụ hợp đồng kỳ hạn, nhân viên sản xuất lâu năm ở thành phố vùng và chủ cửa hàng tự doanh có thể trải nghiệm cùng một năm GDP rất khác. Không nên biến bình quân toàn quốc thành tính cách của một thế hệ hay nói “người Hàn” đều có chung đời sống tài chính.

Khoảng cách hiện rõ nhất khi nghỉ hưu

Trong so sánh OECD 2025, thu nhập khả dụng bình quân của người từ 66 tuổi bằng 68% bình quân toàn dân, so với OECD 87%. Tỷ lệ nghèo thu nhập tương đối của nhóm này là 40%, giảm từ 48% năm 2011 nhưng vẫn cao nhất OECD. Đây là bình quân và tỷ lệ của nhóm tuổi, không mô tả từng người nghỉ hưu.

Năm 2024, 57% người Hàn 65–69 tuổi có việc làm, so với OECD 26%. Một số người muốn tiếp tục làm, nên tỷ lệ việc làm không cho biết động cơ. Đọc cùng số liệu thu nhập và nghèo, nó giúp giải thích vì sao nghỉ hưu không tự động là vạch an toàn tài chính.

Cải cách tháng 4/2025 nâng tỷ lệ đóng Hưu trí Quốc gia bắt buộc từ 9% lên 13%, và tỷ lệ thay thế mục tiêu tương lai cho người thu nhập bình quân đóng đủ 40 năm từ 40% lên 43%. Một mô hình OECD khác dự báo tỷ lệ thay thế ròng 39% cho người lương bình quân làm đủ sự nghiệp, bắt đầu ở tuổi 22 năm 2024, so với OECD 63%. Đó là sự nghiệp mô hình không gián đoạn, không phải kết quả của mọi lao động. Phụ nữ thường có quãng nghỉ chăm sóc và thế hệ lớn tuổi có thời gian đóng ngắn hơn có thể nhận kết quả khác.

Câu trả lời chính xác phải hẹp

Tăng trưởng Hàn Quốc là thật, nhiều hộ có tài sản lớn và sức chống chịu. Bất an tài chính vẫn tập trung hơn ở nơi nghĩa vụ nhà ở lớn, việc ít ổn định hoặc bảo hiểm hưu trí mỏng. Thống kê cho thấy các điều kiện đều liên quan tới an toàn hộ, nhưng không đưa ra một nguyên nhân duy nhất cho tâm trạng toàn quốc.

Thảo luận cộng đồng có cả người tiết kiệm được nhiều lẫn người đủ chi hôm nay nhưng không tiến tới mục tiêu dài hạn. Trải nghiệm giúp nhận ra câu hỏi, không ước lượng tỷ lệ. Điều kiện thuê, người phụ thuộc, phúc lợi công ty, giai đoạn nghề và nơi sống có thể đảo ngược câu trả lời.

Vì vậy “nước giàu, dân nghèo” quá thô. Giàu theo chỉ số nào, đơn vị thống kê nào, năm nào và hộ nào? Khi tách bình quân với trung vị, hộ với cá nhân, tương quan với nhân quả, toàn quốc với vùng, mâu thuẫn bề ngoài dễ hiểu hơn nhiều.