Cách gọi vua, thế tử, vương hậu và quan lớn trong sageuk

Không cần thuộc cả hệ thống quan lại Joseon để xem phim cổ trang Hàn. Hãy tách mỗi từ thành ba lớp: chức vị (wang, vua), cách gọi trực tiếp (jeonha khi thưa với vua) hoặc kính xưng (daegam thể hiện sự kính trọng với quan lớn, không phải tên chức vụ).

Phụ đề thường gom nhiều từ thành “Bệ hạ”, “Điện hạ” hay “đại nhân”. Đây là chìa khóa xem ngôn ngữ cung đình kiểu Joseon trong nhiều phim sageuk, không phải bảng chung cho mọi thời kỳ, quốc gia, thế giới giả tưởng hay tác phẩm.

Năm từ giải mã trong 20 giây

• 주상 전하 (jusang jeonha) / 전하 (jeonha): vị vua đang trị vì.
• 세자 저하 (seja jeoha): thế tử đã được chính thức chỉ định.
• 중전마마 (jungjeon mama): vương hậu hiện tại.
• 대비마마 (daebi mama): vương đại phi, thường thuộc thế hệ cao hơn vương hậu.
• 대감 (daegam): kính xưng dành cho nam quan cao cấp; một từ khác mới cho biết chức vụ.

Hỏi “chức vị, cách gọi hay kính xưng?” trước khi tìm một từ tương đương trong phụ đề.

Vua: wang là vị trí, jeonha là cách thưa

왕 (wang) nghĩa là vua. Khi nói về quân vương, nhân vật có thể dùng wang hoặc 주상 (jusang); khi nói trực tiếp thường dùng 전하 (jeonha) hay 주상 전하. Mục jeonha trong Từ điển tiếng Hàn chuẩn ghi đây là cách thời Joseon dùng để gọi hoặc tôn vua.

Vì vậy phụ đề có thể nói “nhà vua” khi bàn chính sự rồi chuyển thành “Bệ hạ” lúc vua bước vào. Tiếng Hàn đã đổi từ vai trò sang xưng hô. Vua có thể tự xưng 과인 (gwain). 폐하 (pyeha) gắn hơn với hoàng đế hoặc hệ chính trị khác; đừng tự động thay jeonha của vua Joseon. Phim giả tưởng có thể đặt luật riêng.

Thế tử: người kế vị được lập, không đơn thuần là con trưởng

왕세자 (wangseja), thường rút thành 세자 (seja), là hoàng tử được chính thức chỉ định kế vị. Định nghĩa wangseja chính thức tập trung vào việc chỉ định này, không chỉ là “con trai lớn nhất của vua”.

Trước lễ lập, con trưởng có thể gọi 원자 (wonja). Phe phái muốn đưa hoàng tử mình chọn thành seja đang tranh quyền kế vị được công nhận. Thế tử được gọi 세자 저하; mục jeoha ghi cách dùng cho thế tử thời Joseon. Vợ là 세자빈 (sejabin).

Trang phục hoặc chữ “hoàng tử” trong phụ đề không xác nhận vị trí kế vị. Ảnh từ Under the Queen's Umbrella cho thấy một vương tử; câu chuyện, việc sắc lập và danh xưng đầy đủ mới quyết định vị trí.

Trang phục là gợi ý, không phải thẻ tên hoàn chỉnh. Xem thêm phục trang và cung điện sageuk chính xác đến đâu.

Vương hậu: wangbi, jungjeon và mama

왕비 (wangbi) là chính thất của vua. 중전 (jungjeon) vốn chỉ trung cung hoặc nơi ở của vương hậu, đồng thời chỉ chính vương hậu. 중전마마 là cách gọi kính trọng; mama thêm sự tôn kính hoàng gia, không phải chức vụ.

Vương hậu không chỉ là vợ vua mà còn giữ vị trí trung tâm của nội mệnh phụ. Trong nghi lễ, bà có thể được xem là mẹ của vương tử dù phi tần khác sinh ra, nên từ thân tộc trong cảnh riêng và cảnh chính thức có thể khác. “Vương hậu” và “vương đại phi” không đồng nghĩa.

Vương đại phi: thế hệ cao hơn vương hậu

대비 (daebi) là vương đại phi, thường là mẹ vua đương nhiệm hoặc người cùng thế hệ cao, được gọi 대비마마. Cao hơn nữa có 대왕대비 (daewangdaebi). Gia phả từng nhân vật vẫn khác nhau.

Không tiết lộ cốt truyện, nhân vật Kim Hye-soo là vương hậu hiện tại, Kim Hae-sook là vương đại phi, còn vua Lee Ho được liệt kê riêng trên trang nhân vật CJ ENM chính thức. Vương hậu là vợ vua; vương đại phi là mẹ vua và mẹ chồng của vương hậu. Chồng bà không cần còn xuất hiện để bà có thứ bậc cao hơn trong cung.

Các con hoàng gia: đầu mối ban đầu về địa vị người mẹ

• 대군 (daegun), Đại quân: thường là con trai của vua và vương hậu.
• 군 (gun), Quân: thường là con trai vua với phi tần, nhưng còn có trong tước khác.
• 공주 (gongju), Công chúa: thường là con gái vua và vương hậu.
• 옹주 (ongju), Ông chúa: thường là con gái vua với phi tần.

Danh xưng không tự cho biết tính cách, tình cảm hay quyền lực. Thời kỳ, truy phong và phong tước ngoại lệ làm mẫu này phức tạp; dùng nó làm bước đầu rồi xem gia phả trong phim.

Phi tần: hugung là tên rộng, bin là phẩm

후궁 (hugung) là từ chung cho phi tần. 빈 (bin), 귀인 (gwiin) là phẩm có thể đổi sau thăng giáng. Bin đứng riêng có thể là phẩm phi cao, nhưng 세자빈 là vợ thế tử; cùng âm tiết không làm hai vị trí tương đương.

Quan lại: daegam cho sự kính trọng, chức đứng trước cho quyền lực

대감 (daegam) thường thành “đại nhân” trong phụ đề nhưng không phải tên cơ quan. Nghe chức phía trước:

• 영의정 (yeonguijeong): Lãnh nghị chính.
• 좌의정 / 우의정 (jwauijeong / uuijeong): Tả / Hữu nghị chính.
• 판서 (panseo): trưởng một bộ lớn.

Trong 좌의정 대감, chức là Tả nghị chính, daegam là kính xưng. 김 대감 chỉ quan lớn họ Kim, chưa cho biết lĩnh vực. 영감 (yeonggam) cũng gọi quan; phim thường dùng thấp hơn daegam, nhưng tùy thời kỳ và cảnh.

Người trong cung: phẩm trật và quyền tiếp cận khác nhau

• 상궁 (sanggung), Thượng cung: nữ quan cấp cao có chức trách và quyền quản người trong khu vực, không chỉ là hầu gái.
• 나인 (nain), Nội nhân: nữ quan trong cung, thường dưới thượng cung trong trật tự phim thể hiện.
• 내관 (naegwan), Nội quan: nam thị tòng, theo bối cảnh Joseon thường là hoạn quan. Mục từ chính thức mô tả vai trò phục vụ vua.

Thượng cung hoặc nội quan được tin có thể thấp phẩm hơn đại thần nhưng nghe chuyện riêng sớm hơn. Sageuk dùng khoảng cách giữa phẩm trật và tiếp cận làm cốt truyện.

Trình tự đọc một cảnh

전하 báo vua, 세자 저하 báo thế tử, 중전마마 báo vương hậu; trong 좌의정 대감, chức là Tả nghị chính và daegam thêm kính trọng. Sau đó nhìn ai ngồi, ai quỳ, ai được ngắt lời, ai dùng tên thuở nhỏ trong riêng tư nhưng chức đầy đủ tại triều.

Khi phụ đề nén thành Bệ hạ, Vương hậu, Hoàng tử hay Đại nhân, hãy hỏi: chức vị, xưng hô hay kính xưng; hoàng gia, nội cung hay quan liêu; và danh xưng có đổi do sắc lập, hôn nhân, thăng giáng hay kế vị không. Người mới chỉ cần jeonha, seja jeoha, jungjeon mama, daebi mama, daegam.