Vì sao lịch hoa anh đào, jangma và lá thu ở Hàn Quốc thay đổi

Hoa anh đào ở Hàn Quốc có xu hướng nở sớm hơn, lá thu đạt đỉnh muộn hơn và mưa mùa hè dồn vào những đợt ngắn hơn. Nhưng xu hướng khí hậu không thể biến ngày của năm nay thành lịch hẹn cố định cho năm sau; hãy chọn một khoảng thời gian trước, rồi kiểm tra quan trắc thực tế khi ngày đi đến gần.

Lý do lịch mùa cứ xê dịch khá đơn giản: biến đổi khí hậu làm thay đổi đường nền dài hạn, còn rét muộn, nắng nóng, mưa và địa hình của từng năm mới quyết định ngày cụ thể. Ba tín hiệu—hoa anh đào, jangma và lá thu—cũng không phản ứng giống nhau.

Xu hướng là thật, ngày cụ thể vẫn thay đổi

Phân tích của Cục Khí tượng Hàn Quốc (KMA) cho giai đoạn 1912–2020 cho thấy nhiệt độ trung bình năm trên toàn quốc tăng khoảng 0,2°C mỗi thập kỷ. Khi so sánh hai giai đoạn 30 năm đầu và gần nhất, lượng mưa năm tăng 135 mm nhưng số ngày có mưa giảm 21 ngày; mùa hè dài thêm 20 ngày, mùa đông ngắn đi 22 ngày. Bản giải thích khí hậu năm 2025 của Chính phủ Hàn Quốc tóm tắt các kết quả này của KMA.

Đó là bức ảnh phơi sáng dài. Một mùa xuân hay mùa thu riêng lẻ chỉ là ảnh chụp nhanh: tháng 2 lạnh có thể làm hoa nở muộn, tháng 9 ấm giữ lá xanh lâu hơn, còn một hệ thống mưa có thể trút phần lớn lượng mưa tháng trong vài ngày. Hai điều đó không mâu thuẫn.

Seoul Forest ngày 6/4/2024. Ảnh: WANGYIFAN2024, CC0 1.0, qua Wikimedia Commons; đã thu nhỏ.

Hoa anh đào: sớm hơn về dài hạn, không phải năm nào cũng sớm

Sai lầm dễ gặp nhất là hiểu “mùa xuân đang ấm lên” thành “năm sau chắc chắn nở sớm hơn”. Hồ sơ dài hạn cho thấy ngày nở sớm dần, nhưng đường biểu diễn vẫn lên xuống. Trong nghiên cứu năm 2016 về 147 loài cây, Viện Khoa học Lâm nghiệp Quốc gia nhận thấy giai đoạn 1999–2015 nở sớm hơn trung bình khoảng 6 ngày so với hồ sơ cách đó chừng 40 năm. Thế nhưng phần lớn loài lại nở muộn trong 2010–2013, khi rét cuối đông và đầu xuân lấn át tín hiệu ấm lên dài hạn.

Một ví dụ gần đây cũng cho cùng kết luận. Cơ quan Lâm nghiệp Hàn Quốc dự báo hoa xuân 2025 nở muộn hơn 2024 vì mùa đông lạnh hơn. Điều này không xóa xu hướng dài hạn; nó cho thấy mỗi năm vẫn cần một dự báo riêng.

Ngay cả thông báo “Seoul đã nở hoa” cũng không phải công tắc cho cả thành phố. KMA theo dõi những cây và quần thể được chỉ định theo tiêu chí cố định. Hướng dẫn dữ liệu quan trắc mùa của KMA cho biết cơ quan này dùng cùng địa điểm và cùng cá thể qua thời gian để có thể so sánh các vùng và các năm. Trang theo dõi hoa xuân trực tiếp thường hoạt động từ đầu tháng 3 đến cuối tháng 5. Hãy dùng nó làm mốc đo, sau đó xem thêm tài khoản chính thức hoặc ảnh mới nhất của đúng công viên, con đường bạn định đến.

Thông tin tại chỗ cho thấy sự chênh lệch rất rõ. Trong chủ đề tổng hợp hoa anh đào 2025 của r/koreatravel, điều phối viên cảnh báo thời điểm chính xác rất khó đoán. Ngày 23/3, một người cho biết đường Namcheon ở Busan chưa có hoa, trong khi một bài khác cho thấy Seogwipo đã bắt đầu nở. Đây không phải bằng chứng khí hậu, nhưng là ví dụ dễ hiểu về việc ngày toàn quốc không thể thay thế tình trạng từng địa điểm.

Jangma: mùa mưa có ranh giới mờ hơn

Jangma thường được gọi là mùa mưa hay gió mùa của Hàn Quốc, nên dễ gợi cảm giác về một giai đoạn mưa đều mỗi ngày. Trên thực tế, mưa mùa hè có thể đến theo đợt, tạm ngưng, rồi quay lại với một kiểu thời tiết khác. Năm 2022, Viện Khoa học Khí tượng Quốc gia thuộc KMA đã mở cuộc thảo luận chính thức về việc định nghĩa lại hình thái và thuật ngữ jangma vì mô hình mưa đã thay đổi.

Hồ sơ dài hạn giúp giải thích vì sao cách hình dung cũ kém hữu ích. Tổng lượng mưa tăng cùng với số ngày mưa giảm giữa hai giai đoạn 30 năm phù hợp với việc mưa tập trung hơn. Tuy nhiên, điều đó không chứng minh mọi mùa jangma đều giống nhau, cũng không có nghĩa mùa hè nào ở mọi thành phố Hàn Quốc cũng ẩm ướt hơn. Ngày “bắt đầu jangma” trong dự báo không hứa hẹn mưa liên tục.

Mưa bên công viên Tapgol, Seoul. Ảnh: Tristan Surtel, CC BY-SA 4.0, qua Wikimedia Commons; đã thu nhỏ theo cùng giấy phép.

Khi lên lịch, câu hỏi hữu ích không phải “cả chuyến có mưa không?” mà là “tôi có thể đổi lịch nếu mưa lớn dồn vào một hoặc hai ngày không?”. Hãy xem dự báo ngắn hạn của KMA sát ngày đi, giữ một ngày trong nhà có thể hoán đổi, và kiểm tra lại cảnh báo ngập hoặc giao thông khi có cảnh báo mưa lớn.

Lá thu: đỉnh muộn hơn, nhưng không đồng đều ngoài thực tế

Mùa thu phản ứng khác mùa xuân. Nhiệt độ ấm có thể trì hoãn cái lạnh thúc đẩy lá đổi màu; độ cao, loài cây và hướng phơi nắng tạo ra chênh lệch ngay trên cùng một ngọn núi. Dự báo năm 2025 của Cơ quan Lâm nghiệp Hàn Quốc cho thấy đỉnh màu lá muộn hơn khoảng 4–5,2 ngày so với trung bình 10 năm trước. Trong dữ liệu dài hạn theo loài, đỉnh màu muộn thêm mỗi năm 0,43 ngày với phong, 0,50 ngày với bạch quả và 0,52 ngày với sồi.

Cây bạch quả bên tường ở Seoul. Ảnh: Jaeseop An, CC BY 3.0, qua Wikimedia Commons; đã thu nhỏ.

Quan trắc cây bạch quả Seoul của KMA cũng cho thấy vì sao “cây chuẩn” quan trọng. Trong 2020–2023, thời điểm bắt đầu và đạt đỉnh đều muộn hơn mức chuẩn khí hậu; riêng đỉnh năm 2023 muộn 14 ngày. Con số này mô tả cây được chỉ định tại trạm, không đại diện cho mọi con đường bạch quả trong thành phố.

Lá phong tại Đại học Quốc gia Jeju, ảnh của Go Yun-hui cho blog Naver chính thức của KMA; đã thu nhỏ với quyền tái sử dụng do đơn vị vận hành xác nhận.

Dự báo trên núi cũng có tiêu chí cụ thể. KMA đánh giá lá thu ở các khu vực và độ cao được quy định, còn Cơ quan Lâm nghiệp định nghĩa đỉnh màu là khi ít nhất một nửa số cây thuộc loài mục tiêu đã đổi màu. Vì vậy, một sườn núi đỏ, thung lũng xanh và sườn đón gió đã trụi lá có thể cùng xuất hiện trong một tuần mà không quan trắc nào sai.

Chọn ngày thế nào mà không giả vờ biết chính xác

Hãy bắt đầu bằng một khoảng thời gian, không phải một ngày đỉnh duy nhất. Nếu hoa hoặc lá là mục tiêu chính, nên dành vài ngày và chuẩn bị thêm một điểm ngắm gần đó. Quy luật từ nam lên bắc, từ thấp lên cao của Hàn Quốc có ích cho việc định hướng, nhưng không phải bảo đảm.

Sau đó thu hẹp câu trả lời qua ba lần kiểm tra:

1. Trước khi đặt vé: dùng trung bình dài hạn để chọn phần rộng của mùa; đừng chép ngày đỉnh năm ngoái sang lịch năm sau.
2. Trước vài tuần: đọc dự báo mùa của KMA hoặc Cơ quan Lâm nghiệp trong năm đó và xem dự báo dựa trên giả định thời tiết nào.
3. Trong tuần cuối: dùng trạng thái quan trắc KMA, tài khoản chính thức của đúng điểm đến và ảnh chụp gần nhất. Với jangma, ưu tiên dự báo ngắn hạn và cảnh báo hơn đồ họa ngày mùa.

Cách này không thỏa mãn bằng việc khoanh một “ngày hoàn hảo”, nhưng trung thực hơn nhiều. Khí hậu cho biết lịch mùa của Hàn Quốc đang nghiêng về hướng nào; thời tiết và địa điểm vẫn viết ra ngày thực tế.