Sơ cứu ở Hàn Quốc khi bị sứa, nhím biển hoặc côn trùng đốt

Không dùng nước tiểu, cồn, cát, thuốc đắp hay rạch da để “giải độc”. Trước hết rời khỏi nước hoặc vùng có côn trùng, rồi xác định đây là xúc tu sứa, gai nhím biển hay ong đốt. Gọi 119 ngay nếu khó thở, sưng lưỡi hoặc họng, ngất, lú lẫn, co giật, mất ý thức, đau toàn thân dữ dội hoặc triệu chứng lan nhanh.

Đưa người bị nạn ra chỗ an toàn trước khi nhìn vết thương

Không để người yếu hoặc chóng mặt ở một mình. Tại bãi biển có nhân viên, đi thẳng đến trạm cứu hộ. Báo cho 119 tên bãi biển hoặc đường mòn, cổng đánh số hay mốc gần nhất, thời điểm xảy ra và tình trạng hiện tại; bật loa ngoài và làm theo điều phối viên.

Nếu người bệnh mang bút tiêm epinephrine được bác sĩ kê riêng và có dấu hiệu phản vệ, hãy hỗ trợ họ dùng chính thiết bị đó đúng như đã được hướng dẫn, đồng thời kích hoạt 119. Hướng dẫn AHA/Hội Chữ thập đỏ Mỹ 2024 coi epinephrine tiêm bắp là điều trị tức thì chủ đạo và yêu cầu gọi hệ thống cấp cứu. Thuốc kháng histamine có thể giảm ngứa tại chỗ nhưng không thay epinephrine trong phản vệ.

Sứa: rửa bằng nước biển trước, chỉ dùng giấm khi có chỉ dẫn tại chỗ

Rời nước mà không chà xát. Xúc tu dù bất động vẫn có thể phóng tế bào châm nên không chạm tay trần. Bộ Hải dương và Thủy sản Hàn Quốc hướng dẫn lấy xúc tu nhìn thấy bằng đũa, cạnh thẻ hoặc dụng cụ phù hợp rồi rửa kỹ bằng nước biển hay nước muối sinh lý. CDC cũng khuyên dùng nhiều nước biển và có thể dùng nhíp hoặc cạnh thẻ.

Không dùng nước ngọt cho lần rửa đầu vì có thể kích hoạt thêm tế bào châm. Nước tiểu và cồn cũng không được khuyên dùng. Giấm phụ thuộc loài và vùng biển: CDC ghi nhận có thể hữu ích với một số loài Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương nhưng làm tăng phóng độc ở một số loài ôn đới. Tại Hàn Quốc, chỉ dùng khi nhân viên cứu hộ hoặc quy trình địa phương hiện hành yêu cầu cho loài nghi ngờ.

Hỏi đội cứu hộ về chườm nóng hay lạnh. Bộ Hàn Quốc phân biệt: chườm ấm khoảng 45°C khi không đỏ hoặc sưng, chườm lạnh khi có đỏ hoặc sưng. CDC cho rằng nước khoảng 45°C có thể giúp với một số độc tố nhưng bằng chứng còn hạn chế. Luôn thử nhiệt để tránh bỏng; không chà cát, quấn chặt hay quay lại biển khi vừa hết đau. Vết rộng, đau tăng, gần mắt/miệng, da thay đổi kéo dài hoặc triệu chứng toàn thân cần khám.

Nhím biển: dừng lại nếu không gắp được đầu gai nông một cách dễ dàng

Nhím biển gây vết đâm xuyên. Rời khỏi đá, nhẹ nhàng làm sạch bẩn bề mặt và ngâm nước nóng ở mức chịu được, không gây bỏng để giảm đau. CDC lưu ý gai giòn còn sót có thể gây viêm, nhiễm trùng, sẹo và đôi khi cần nhân viên y tế lấy ra.

Không rạch da, bóp bàn chân, dùng kim dò hoặc tiếp tục đào mảnh gãy. Chấm đen có thể chỉ là sắc tố; không thấy chấm cũng không loại trừ mảnh gai. Nếu đầu gai nông không gắp ra dễ dàng, che lại và dừng. Gai sâu/nhiều, gần khớp, khó chịu lực, đau tăng, đỏ lan, chảy dịch hoặc sốt cần đến phòng khám. Tiêm nhắc uốn ván và kháng sinh do bác sĩ quyết định, không phải xử lý tự động trên bãi biển.

Ong: rời khỏi đàn rồi lấy ngòi còn lại càng sớm càng tốt

Di chuyển đến nơi không còn ong trước. Nếu ngòi ong mật còn trong da, lấy ra ngay. Hướng dẫn AHA/Chữ thập đỏ hiện hành cho phép gắp hoặc cạo; tốc độ quan trọng hơn việc cố chấp một kỹ thuật. Rửa bằng xà phòng và nước chảy, sau đó chườm lạnh có bọc vải để giảm đau sưng tại chỗ. Không đặt đá trực tiếp hay bôi đất, thuốc đắp.

Đau, ngứa, sưng nhỏ tại chỗ khác với khó thở, nổi mề đay toàn thân, nôn lặp lại, chóng mặt hoặc sưng lưỡi/họng. Triệu chứng toàn thân có thể tiến triển nhanh: hỗ trợ dùng epinephrine kê riêng khi có chỉ định và gọi 119, không chờ viên chống dị ứng phát huy. Ong đốt vào nhãn cầu cần khám chuyên môn. Bị đốt nhiều lần, sưng xấu đi, dấu nhiễm trùng hoặc không rõ con gì cũng nên hỏi nhân viên y tế.

Một nguyên tắc dùng được cho cả ba

Rời nguồn nguy hiểm, xác định xúc tu, vết đâm hay phản ứng dị ứng, rồi chỉ dùng sơ cứu phù hợp. Nếu an toàn, chụp nhanh da và con vật từ xa; ghi thời gian, thứ đã bôi và diễn biến triệu chứng. Đây là thông tin sơ cứu chung, không phải chẩn đoán. Triệu chứng nặng, xấu đi hoặc không chắc chắn cần chăm sóc chuyên môn.